فارس/ در شرایطی که محاصره دریایی، مسیرهای سنتی تجارت ایران را تهدید میکند، اسلامآباد با کاهش ۳۱ تا ۴۰ درصدی تعرفههای بندری گوادر و پذیرش نخستین کشتی تغییرمسیر دادهشده، تلاش دارد انحصار امارات بر ترانزیت ایران را برای همیشه بشکند و به بازیگر فعال ترانزیت منطقه تبدیل شود.
پاکستان در اقدامی راهبردی و با هدف جذب حداکثری بارهای ترانزیتی ایران، تعرفههای بندری بندر استراتژیک گوادر را به طور بیسابقهای کاهش داده است. این تصمیم در حالی عملی میشود که تنگه هرمز تحت فشارهای نظامی قرار دارد و مسیرهای مرسوم واردات و صادرات ایران از طریق امارات با اختلال مواجه شده است
بر اساس اعلام مقامات بندری پاکستان، بسته تخفیفی جدید شامل کاهش ۲۵ درصدی هزینه پهلوگیری برای کشتیهای کانتینری حامل بار ترانزیتی و ترانشیپی است. همچنین هزینههای بندری مربوط به کانتینرهای ترانشیپی بینالمللی ۴۰ درصد و برای بارهای کانتینری ترانزیتی ۳۱ درصد پایین آمده است. افزون بر این، یک ماه انبارداری رایگان برای تمام بارهای عمومی در نظر گرفته شده که حتی از امکانات بنادر امارات نیز رقابتیتر است.
چرا گوادر اکنون؟
زمانبندی این اقدام پاکستان تصادفی نیست. با تشدید درگیریها در منطقه (جنگ رمضان) و افزایش ریسک در تنگه هرمز، بسیاری از کشتیرانیها به دنبال مسیرهای جایگزین هستند. بندر گوادر که در سواحل اقیانوس هند و خارج از منطقه خلیج فارس و تنگه هرمز قرار دارد، به گزینهای طبیعی برای دور زدن محاصره دریایی تبدیل شده است. کارشناسان معتقدند که اگر این روند ادامه یابد، وابستگی تاریخی ایران به بندر جبلعلی امارات که تاکنون سهم اصلی ترانزیت ایران را در دست داشته، برای همیشه پایان مییابد.
نخستین کشتی تغییرمسیر دادهشده وارد گوادر شدهمزمان با اعلام این تخفیفها، بندر گوادر میزبان نخستین کشتی ترانزیتی بود که مستقیماً به دلیل «شرایط منطقه» مسیر خود را تغییر داده است. کشتی «MV Shu Long» با حمل حدود ۱۶ هزار تن بار در ماه مه (اوایل اردیبهشت ماه) پهلو گرفت و عملیات تخلیه آن آغاز شد.
وزیر امور دریایی پاکستان، جنید انور چودری، این رویداد را نقطه عطفی در تقویت جایگاه گوادر توصیف کرد.
آمارها نشان میدهد که پیش از این نیز در ماه آوریل، چهار کشتی ترانشیپمنت در گوادر ثبت شده است. علاوه بر این، بندر کراچی پاکستان تنها در مارس ۲۰۲۶ حدود ۱۱ هزار کانتینر ترانشیپی جابهجا کرده که رقمی بالاتر از کل عملکرد سال ۲۰۲۵ این بندر است.
۶ مسیر ترانزیتی به ایران باز میشود
پاکستان در اقدامی مکمل، شش مسیر ترانزیتی جادهای را برای تسهیل حملونقل کالا از بنادر گوادر، کراچی و بندر قاسم به سمت مرزهای گبد و تفتان (مشترک با ایران) تعیین کرده است. این مسیرها بر اساس توافقنامه حملونقل بینالمللی دو کشور که در سال ۲۰۰۸ به امضا رسیده بود، اما سالها مسکوت مانده بود، اجرایی میشود.
اهمیت این گشایش در شرایط کنونی دوچندان است: ایران در دهههای اخیر عمده ترانزیت وارداتی خود را از طریق امارات انجام میداد، اما اکنون با تشدید محاصره دریایی و افزایش نااطمینانیهای سیاسی، تنوعبخشی به مسیرهای تأمین به یک ضرورت تبدیل شده است.
رقابت چابهار و گوادر؛ همکاری یا تقابل؟
تحلیلگران معتقدند که برای ایران، رشد گوادر از دو جهت حائز اهمیت است: اول، کاهش وابستگی به مسیرهای امارات و افزایش امنیت زنجیره تأمین. دوم، لزوم تقویت هرچه سریعتر چابهار و ایجاد کریدورهای ترانزیتی رقابتی. در غیر این صورت، احتمال دارد گوادر سهم قابل توجهی از بارهای ترانزیتی منطقه را جذب کند و ایران را در موقعیت عقبماندگی قرار دهد.
چشمانداز آینده ترانزیت منطقه
با توجه به تداوم نااطمینانیهای ژئوپلیتیکی در غرب آسیا، پیشبینی میشود تمایل به استفاده از مسیرهای جایگزین مانند گوادر افزایش یابد. بسته تخفیفی پاکستان که تا اطلاع ثانوی اعتبار دارد، فرصتی طلایی برای تجار ایرانی فراهم کرده تا بدون نگرانی از محاصره دریایی، کالاهای خود را از طریق خاک پاکستان وارد یا صادر کنند. در صورت موفقیت این الگو، شاید به زودی شاهد بازآرایی کامل نقشه تجارت دریایی غرب آسیا باشیم.
