در دنیای سیاست، هیچ انتصابی تصادفی نیست؛ بهخصوص زمانی که این جابهجایی در حساسترین نقطه تصمیمگیری امنیتی کشور، یعنی «شورای عالی امنیت ملی» رخ دهد. انتصاب اخیر سرلشکر محسن رضایی به دبیری این شورا و همزمان به عنوان «نماینده رهبری»، پیامی بسیار فراتر از یک تغییر مدیر است. ما با یک «تغییر پارادایم» در مدیریت امنیت ملی ایران رو به رو هستیم.
برای درک ابعاد این ماجرا، باید به سیر تحول این پست نگاه کنیم. اگر لاریجانی نماد «مدیریت سیاسی-دیپلماتیک» و ذوالقدر نماد «مدیریت ایدئولوژیک-تکلیفمحور» بود، انتصاب سرلشکر رضایی نشاندهنده ورود به دوران «مدیریت عملیاتی-راهبردی» است. در واقع، نظام در این مقطع، تخصصِ «میدان» را بر «دیپلماسی صِرف» ترجیح داده است.
اما چه چیزی سرلشکر رضایی را متمایز میکند؟ پاسخ در «تعدد تخصص» اوست. او کسی است که هم زبان فرماندهی جنگ را میشناسد، هم سازوکارهای پیچیده سیاسی در مجمع تشخیص را درک کرده و هم در سالهای اخیر، با تجربه معاونت اقتصادی، با زبان «اقتصاد جنگ» آشنا شده است. در عصر «جنگهای ترکیبی»، امنیت ملی دیگر تنها با موشک و عملیات تعریف نمیشود؛ بلکه تحریمها، نرخ ارز و لجستیک، تکههای حیاتی پازل امنیتی هستند. انتصاب فردی که بتواند امنیت، سیاست و اقتصاد را در یک چارچوب واحد ببیند، یک ضرورت استراتژیک است.
نکته کلیدیتر، حکم «نمایندگی رهبری» است. این یعنی کوتاه شدن زنجیره فرماندهی. در شرایطی که ثانیهها در تصمیمگیری حیاتی هستند، حضور نماینده مستقیم رهبری در جایگاه دبیر شورا، اصطکاک میان دولت، نیروهای مسلح و دفتر رهبری را به حداقل میرساند و سرعت واکنش نظام را در برابر تهدیدات افزایش میدهد.
اما آیا این انتصاب به معنای حرکت به سمت جنگ است؟ لزوماً خیر. اتفاقاً میتواند معنای معکوسی داشته باشد. در ادبیات استراتژیک، برای اینکه مذاکرهای موفق باشد، باید از موضع قدرت انجام شود. حضور یک چهره نظامی-سیاسی مانند رضایی در رأس شورا، پیامی برای طرف مقابل (بهویژه آمریکا) است: «طرف تصمیمگیرنده در مسائل حیاتی، کسی است که میدان جنگ را میشناسد.» این یعنی مذاکره از موضع «بازدارندگی فعال»؛ جایی که دیپلماسی، بازوی تکمیلی عملیات نظامی است، نه جایگزین آن.
احتمال قوی این است که سرانجام، ما با یک «مدیر دوران گذار» رو به رو هستیم. کسی که مأموریت دارد کشور را از وضعیت «رویارویی مستقیم»، به مرحله «ترتیبات امنیتی جدید در منطقه» عبور دهد.
این انتصاب برای طرف آمریکایی هم پیام دارد.
سر لشکر محسن رضایی یکی از معدود چهرههای سیاسی ایران است که سابقه طولانی در رأس ساختار نظامی دارد . رویترز نیز در گزارش امروز روی سابقه جنگی و امنیتی او تأکید کرده است.
بنابراین انتخاب او میتواند این پیام را منتقل کند:
در مسائل امنیتیِ حیاتی، تصمیم ایران صرفاً تصمیم وزارت خارجه یا دولت نیست؛ ملاحظات فرماندهی و امنیت ملی در مرکز تصمیم قرار دارد.
این مخصوصاً در شرایطی که موضوعاتی مثل تنگه هرمز، حضور آمریکا در منطقه، آتشبس و مذاکرات احتمالی همزمان روی میز هستند، اهمیت زیادی دارد.
اگر بخواهم تمام پیامهای این انتصاب را در یک جمله خلاصه کنم: ایران در شرایط فعلی میخواهد مدیریت امنیت ملی را به فردی بسپارد که هم سابقه فرماندهی جنگ دارد، هم ساختار سیاسی را میشناسد، هم اقتصاد را، و مهمتر از همه مستقیماً حامل اعتماد رهبری در شورای عالی امنیت ملی باشد.
یادداشت از: حشمت اله کاظمی راد
